Archief

Welkom op onze archiefpagina! Bekijk hieronder alle artikels die sinds het ontstaan van onze blog zijn verschenen of filter deze per jaar:

201920182017

2019 (8)
  • dinsdag 8 oktober Quis est? Silbannacus, een onbekende Romeinse keizer of usurpator?
    In onze reeks 'Quis est?' gaan we op zoek naar het levensverhaal van een markant figuur uit de Oudheid. In deze aflevering komen we uit bij Silbannacus, een naam die veel minder bekend is, wegens niet overgeleverd in literaire bronnen. Wie was deze onbekende Romein die mogelijk het keizerschap opeiste tijdens het midden van de 3de eeuw, een vrij obscure periode in de Romeinse geschiedenis?
  • vrijdag 28 juni Death on the Nile: Antinoüs en Hadrianus
    Naar aanleiding van Pride Month, een maand in het teken van de LGBT-gemeenschap die jaarlijks in juni wordt gevierd, dook onze numismaticus in de antieke geschiedenis op zoek naar het bekendste homoseksuele liefdesverhaal: dat tussen keizer Hadrianus en een aantrekkelijke jongeman van 13 jaar uit Klein-Azië, Antinoüs. Hoewel hun relatie begon als een echte romance naar Griekse traditie, eindigde het als een moordmysterie zoals in de detectiveverhalen van Agatha Christie.
  • donderdag 30 mei Over aangeschoten ambtenaren en de brouwersbelasting: bier en de staat in Ptolemaeïsch Egypte
    Waar de Grieken en de Romeinen hun keel liefst met wijn smeerden, werd Egypte in de Oudheid meer met bier geassocieerd. Nadat de Ptolemaeïsche koningen Egypte hadden veroverd en er een Griekse bureaucratie introduceerden, tornden zij niet aan de dominante positie van bier. Integendeel, ze stimuleerden en sloegen op velerlei wijze munt uit de Egyptische bierindustrie, onder andere door het opleggen van een bier- of brouwersbelasting.
  • vrijdag 12 april Munt van de maand: “Fake news” of slimme strategie? Het heersersportret van Septimius Severus
    Ook vandaag nog zijn de ruïnes van het Libische Leptis Magna één van de meest indrukwekkende Romeinse sites in het Middellandse Zeegebied, mede dankzij het heroïsche verzet van de omwonende bevolking tegen terreurgroep IS. Voor de munt van deze maand bekijken we de muntslag van Septimius Severus (193-211 n.C.), een Romeinse keizer die geboren en getogen is in Leptis Magna, en vandaar bekend staat als de 'Afrikaanse keizer'. Het heersersportret van Septimius Severus, te vinden op zowel standbeelden als munten vertoont enkele opvallende kenmerken waarvan we ons kunnen afvragen of het hier om "fake news", dan wel om een slimme strategie gaat.
    Munt van de maand: Septimius Severus
  • maandag 18 februari ‘Obesus Etruscus’: het goede leven in het oude Italië?
    Weinig culturen uit de Oudheid spreken zo tot de verbeelding als de Etruskische. De inwoners van Etrurië vormden een rijk en machtig volk in het 1ste millennium v.C., maar moesten uiteindelijk het onderspit delven tegen de Romeinen. De klassieke auteurs, die vaak pas eeuwen later schreven, benadrukten graag hoe "anders" dit volk was dan zij, en met veel genoegen beschreven ze hun "vreemde" gewoonten. Een van die hardnekkige stereotypes is dat van de decadente ‘obesus Etruscus’.
    Obesus Etruscus
  • donderdag 14 februari Valentijn in Egypte: overspel in de papyri
    Naar aanleiding van Valentijn schrijven we een special over papyri die ons een geprivilegieerde inkijk bieden in de dagdagelijkse realiteit van de Egyptische oudheid. De meeste papyrusteksten die tot ons zijn gekomen zijn nooit bestemd geweest voor een ruim publiek, maar alleen voor beperkt gebruik. Maar bieden deze papyri ook een inkijk in de slaapkamer van onze voorouders? Wat vertellen de papyri over overspel?
    overspel in de papyri
  • woensdag 23 januari Thaues en Taous: Egyptische tweelingzusjes in het Serapeum van Memphis
    Het papyrusarchief van Ptolemaios, de katochos van het Serapeum van Memphis, bevat iets meer dan 120 teksten en stamt uit de periode van 164 tot 152 v.C. Daaronder bevinden zich ook enkele verzoekschriften vanwege de tweelingzussen Thaues en Taous die, nadat hun vader vermoord werd door de minnaar van hun moeder, daar konden dienen als priesteressen in de Apiscultus. Lees in dit artikel alles over deze tweeling en hun speciale functie als priesteres in dienst van de cultus voor de Apisstier en de god Sarapis.
    Osiris-Apis processie
  • donderdag 17 januari Quis est? Seneb, meester der dwergen
    In onze nieuwe rubriek 'Quis est?' gaan we op zoek naar minder bekende figuren uit de Oudheid die het toch verdienen om enige biografische bekendheid te genieten. Als eerste markante figuur bespreken we de Egyptenaar Seneb, meester der dwergen.
    Seneb
2018 (21)
  • dinsdag 4 december Het cijfer theta en ons getal 13
    De letter theta werd gebruikt als afkorting van θάνατος ("dood"), in de administratie van het Romeinse leger, in het gerecht en meer algemeen, zoals op mozaïeken met gladiatoren. Hierdoor krijgt de letter een negatieve kleur, men spreekt van de "zwarte theta" (theta nigrum). In dit artikel gaan we na waar dit teken vandaan komt en of het te vergelijken is met ons ongeluksgetal 13.
    jachtscène Colosseum met theta nigrum
  • dinsdag 30 oktober Het Hermias-proces: de bekendste rechtszaak uit Ptolemaeïsch Egypte
    Uit de Ptolemaïsche periode zijn relatief veel private papyrusarchieven bewaard - we kennen er momenteel 319 - die een belangrijke bron vormen voor onze kennis over het dagelijkse leven uit deze periode. Zo kennen we uit het archief van Osoroeris, zoon van Horos, enkele papyri die de basis vormen van het Hermias-proces. Lees hier alles over de aanleiding en het verloop van de bekendste rechtszaak uit Ptolemaeïsch Egypte.
    architectuur Karnaktempel
  • maandag 22 oktober Munt van de maand: Dood aan de democratie, de ondergang van Athene
    In 431 v.C. brak de Peloponnesische Oorlog uit, de grootste oorlog die tot dan toe in Griekenland gewoed had, zo verzekert de Griekse historicus Thucydides ons. Aan de ene kant van de strijdlijn stonden het democratische Athene en zijn bondgenoten en aan de andere kant van de strijdlijn stonden het oligarchische Sparta en zijn bondgenoten. Uit de laatste fase van deze Peloponnesische Oorlog dateert een uiterst zeldzaam exemplaar van Atheense goudmuntslag: een gouden stater.
    'Perikles hält die Leichenrede', een schilderij van Philipp Foltz (1852)
  • woensdag 26 september Woord van de maand: λοπαδοτεμαχοσελαχογαλεοκρανιολειψανοδριμυποτριμματοσιλφιοκαραβομελιτοκατακεχυμενοκιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστεραλεκτρυονοπτοπιφαλλιδοκιγκλοπελειολαγῳοσιραιοβαφητραγανοπτερύγων
    Dat leest u goed beste lezer: het woord van deze maand is een hele mond vol. Het zal dan ook niet verbazen dat het om een soort gerecht gaat, waarvan alle ingrediënten in een lange samenstelling zijn gegoten. Dit is uiteraard pure parodie op sympotische poëzie die graag een uitgebreide beschrijving van gerechten gaf en het hoeft dan ook niet te verwonderen dat we deze hapax terugvinden in de komedie Ἐκκλησιάζουσαι (Ecclesiazusae, vrij vertaald: Vrouwenparlement) van de Atheense blijspeldichter Aristophanes (446 v.C. – 386 v.C.).
    Lopadotemachoselachogaleokranioleipsanodrimhypotrimmatosilphioparaomelitokatakechymenokichlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokigklopeleiolagoiosiraiobaphetraganopterygon
  • dinsdag 4 september Rondjes draaien in de woestijn
    We stellen u voor: Philokles, een des grootsche persoonen der vaderlandsche geschiedenis Egyptens. Doet geen belletje rinkelen, zegt u? Dat kan, want de zaakjes waar Philokles zich mee bezig hield, waren namelijk niet allemaal even koosjer, en daarover wijden leerkrachten geschiedenis nu eenmaal niet graag uit.
    Mons Claudianus
  • dinsdag 21 augustus Geschopt, geslagen en gepluimd: de onfortuinlijke oliehandelaar Apollodoros
    De onfortuinlijke Apollodoros, een oliehandelaar in het Egyptische dorp Kerkeosiris, is bij ons bekend dankzij enkele overgeleverde papyri. De olie in kwestie was geen petroleum, maar plantaardige olie, vooral gewonnen uit het zaad van de sesam- en de castorplant. In een tijd zonder elektriciteit waren deze oliën van levensbelang voor verlichting, en ook in de keuken waren ze onontbeerlijk. De vele overgeleverde papyri over olie bieden ons belangrijke informatie over de economie van Egypte in de oudheid, en in sommige gevallen geven ze ons ook een inkijk in het dagelijkse dorpsleven.
    olielampen
  • vrijdag 13 juli Voetbal in de Oudheid: feit of fabel?
    Waar en wanneer is voetbal eigenlijk ontstaan? Voor zover bekend kwam het voetbal zoals wij dat kennen pas door de standaardisering van de spelregels in de tweede helft van de 19de eeuw in Groot-Brittannië tot stand. In het oude China, Griekenland en Rome zouden echter reeds vroege vormen van voetbal bestaan hebben. Voetbal in de oudheid: feit of fabel?
    "Ball Players" in het National Archeological Museum in Athene.
  • vrijdag 8 juni De visie van Verreth: de Eagle-reeks van Simon Scarrow
    Enkele weken geleden verscheen de pocketversie van het zestiende deel (getiteld Day of the Caesars) van de onvolprezen romanreeks met de officieuze titel 'The Eagle' van Simon Scarrow, een Britse schrijver, maar in 1962 geboren in Nigeria. Onze huisrecensent Herbert Verreth kocht de nieuwe roman die gesitueerd is in de regering van keizer Claudius en het eerste jaar van keizer Nero en bespreekt de volledige reeks over de Romeinse militairen Quintus Licinius Cato en Lucius Cornelius Macro.
  • donderdag 31 mei Oskisch: What’s in a name?
    Al eens gehoord over het Oskisch? Deze Italische taal werd genoemd naar de Osken (Osci), een volk dat in het zuiden van Italië leefde omstreeks de 5de eeuw v.C. Hoewel de taal sterk verwant is met het Latijn, verdween ze, onder druk van datzelfde Latijn, waarschijnlijk op het einde van de 1ste eeuw n.C. Gelukkig zijn er naast een aantal inscripties -bijvoorbeeld in Pompeii- ook nog heel wat taalkundige overblijfselen van het Oskisch te vinden. Zo ook bijvoorbeeld in de Romeinse naamgeving, die we in dit artikel willen bekijken vanuit een Oskisch standpunt.
    Oskisch
  • vrijdag 27 april Acteurs in de lobby: hoe een artiestenvereniging de keizerlijke besluitvorming beïnvloedde
    Dit verhaal is gebaseerd op inscripties die gemaakt zijn voor of door de thymelische synode, de "internationale" artiestenvereniging van het Romeinse Rijk. Ook de atleten hadden zo’n vereniging, die de xystische synode genoemd werd. De twee verenigingen stonden in voor de professionele belangen van de artiesten en atleten die bij hen aangesloten waren. Daar hoorde ook lobbywerk bij: hun uitstekende contacten aan het keizerlijke hof leverden hen heel wat voordelen op.
  • vrijdag 20 april Woord van de maand: aesar
    Nomen est omen, zo wil een Latijns spreekwoord: "de naam is een voorteken". In één beroemd geval werd een eigennaam echter het voorwerp van een voorteken. De antieke biograaf Suetonius (69/70 – 140 n.C.) vermeldt in een dergelijke context immers het Etruskische woord voor 'god', dat aesar zou zijn. Lees meer over de herkomst hiervan in deze aflevering van 'Woord van de maand'.
    Woord_van_de_maand_aesar
  • dinsdag 10 april Munt van de maand: Happy Days Are Here Again
    Voor de munt van deze maand bezoeken we de Late Oudheid, met name het jaar 348 n.C., waar op dat moment twee broers, Constans en Constantius II, samen over het Romeinse Rijk regeerden. Zij lanceerden de bronzen munten die bekend staan als Fel Temp Reparatio en ook de aanzet moesten vormen tot het herstel van gelukkige tijden.
  • donderdag 5 april Aan het kruis genageld: de kruisiging van Jezus in historisch perspectief
    In de Goede Week die uitmondt in Paaszondag herdenken we niet alleen de verrijzenis van Jezus Christus uit het graf, maar ook zijn dood door kruisiging die eraan vooraf ging op Goede Vrijdag. Dat de zoon van God de bekendste historische figuur is die op deze manier werd terechtgesteld door de Romeinen is een understatement, maar hij was lang niet de enige. Toch heerst er nog veel controverse over deze gruwelijke vorm van terechtstelling in het Romeinse Rijk.
    schilderij 'De kruisiging' door Giovanni di Paolo di Grazia (ca. 1447)
  • donderdag 29 maart De visie van Verreth: ‘Agora’
    In maart 415 n.C., tijdens de vastenperiode, werd Hypatia van Alexandria, filosoof en wetenschapper, gedood door een groep boze christenen. Regisseur Alejandro Amenábar draaide er bijna 10 jaar geleden de film Agora over, hoog tijd om onze filmexpert Herbert Verreth zijn visie te laten geven.
  • vrijdag 16 maart Monetair populisme nu en in de oudheid
    In een moderne zoektocht naar antwoorden op vragen van financieel-economische aard wordt de (klassieke) oudheid jammer genoeg zelden geraadpleegd. In deze blogpost bekijken we de parallellen tussen de monetaire crisis onder keizer Diocletianus en de recente kredietcrisis die in landen zoals Frankrijk en Duitsland met een beurstransactietaks te lijf werd gegaan.
    Sarkozy en Merkel
  • donderdag 8 maart Fulvia, de vrouw die niets voor het huishouden voelde
    Sinds 1908 en de staking van een groep vrouwen in New York staat 8 maart in het teken van Internationale Vrouwendag. Tijd om ook eens te kijken naar befaamde vrouwen uit de oudheid, waar weinig antieke vrouwen zoveel politieke invloed hadden als Fulvia. Lees hier een uitgebreid portret van deze intrigerende dame.
    https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Svedomsky-Fulvia.jpg
  • dinsdag 20 februari Munt van de maand: Baktrië, onbekend, maar niet onbemind
    Voor de munt van deze maand, een zilveren tetradrachme van koning Antimachos I, verlaten we het vertrouwde Middellandse Zeegebied en trekken we ver naar het oosten, meer bepaald naar Noord-Afghanistan en Zuid-Tadjikistan. Dit gebied, genesteld tussen adembenemende bergketens, stond in de Oudheid bekend als Baktrië en daar vormen munten de voornaamste historische bron om de Graeco-Baktrische geschiedenis te onderzoeken.
  • woensdag 14 februari À la recherche des vers perdus: censuur in de vertaling van Ovidius’ Ars Amatoria
    Soms vindt men in tweedehandsboekenwinkels echte pareltjes uit vervlogen tijden. In dit geval gaat het –zeer toepasselijk met Valentijn– om de vertaling van een werk van de Romeinse dichter Publius Ovidius Naso (43 v.C. – 17n.C.), namelijk De kunst der vrijage, een vertaling van de Ars Amatoria uit 1941 (heruitgave 1949). In deze longread gaan we op zoek naar de passages die in de vertaling gecensureerd zijn en bekijken we welke redenen de Nederlandse vertaler, Jan Meihuizen, had om ze weg te laten.
    https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Turner_Ovid_Banished_from_Rome.jpg
  • vrijdag 9 februari Waren de Romeinen koppensnellers?
    Verhalen over rituele, politieke of zelfs kannibalistische onthoofdingen vullen de verslagen van historiografen uit het verleden, waarbij ze het vaak hebben over volkeren ver weg, die niets te maken hebben met het ontwikkelde doelpubliek waarvoor ze hun verhalen schreven. Onthoofdingen kwamen echter vaker voor in de "beschaafde" wereld dan we soms denken, maar waren de Romeinen echte koppensnellers?
    051_Conrad_Cichorius,_Die_Reliefs_der_Traianssäule,_Tafel_LI
  • dinsdag 6 februari Woord van de maand: ἱστοπέδη
    In ons nieuwste artikel van de categorie 'Woord van de Maand' gaan we op zoek naar de betekenis en oorsprong van ἱστοπέδη ('histopedè), mastvoet. Lezers van Homerus' 'Odyssee' zullen deze scheepsterm zeker herkennen.
    schilderij 'Odysseus and the Sirens' van John William Waterhouse (1891) uit de National Gallery of Victoria
  • maandag 15 januari “Fire and Fury”, of toch gewoon oude wijn in nieuwe zakken? Michael Wolff en antieke historici over hun methode
    De inleiding van het veelbesproken boek van Michael Wolff, 'Fire and Fury: Inside the Trump White House' opent met een paragraaf over de methode waarin de auteur van dit schandaalboek uitlegt welke methode hij heeft gebruikt om verhalen over de president neer te schrijven. Iemand die zijn klassiekers (of althans de historiografen) een beetje kent, heeft de indruk dit al eens gelezen te hebben.
    Michael Wolff, 'Fire and Fury: Inside the Trump White House'
2017 (13)
  • dinsdag 26 december Munt van de maand: Jesus Coins, een verraderlijke munt
    De Bijbel vormt de belangrijkste bron van inspiratie voor de identificatie van de ‘Jesus Coins’. De munt van deze maand is één van de meest bekende én duurste types 'Jesus Coins', namelijk de zilveren shekel van Tyros.
    Jesus Coins
  • donderdag 21 december The Killing of a Sacred Deer en de deconstructie van de Iphigenia-mythe
    Het gebruik van Griekse mythologie in de film dateert uit alle tijden, zo ook in een film die eind dit jaar uitkwam, The Killing of a Sacred Deer. Op welke manier de Griekse regisseur Yorgos Lanthimos de tragediecultuur van zijn voorvaderen in zijn film verwerkte, proberen we hier te deconstrueren. Opgelet, deze blogpost bevat spoilers!
    The Killing of a Sacred Deer
  • donderdag 14 december Pompeï, waar de liefde zoet is, maar de lust regeert
    De herontdekking van Pompeï, de provinciestad die in 79 n.C. bedolven werd door de uitbarsting van de Vesuvius, en de spectaculaire vondsten maakten in heel Europa een groot enthousiasme voor de Oudheid los. Onze antieke reisgids neemt je mee naar het dagelijks leven in deze vaste stopplaats op de 'Grand Tour'.
  • zondag 3 december Accipere quam facere praestat iniuriam
    Afgelopen week gebruikte Bart De Wever de Latijnse uitspraak "accipere quam facere praestat iniuriam" (het is beter onrecht te ondergaan dan te plegen), maar in welke antieke context werd deze quote de eerste keer gebruikt?
    uitspraak_Bart_De_Wever
  • woensdag 29 november Munt van de maand: IJzeren harten, zilveren munten
    Na onze eerste munt van de maand is onze huisnumismaticus terug met een volgende interessant antiek geldstuk. De zilveren tetradrachme van Kleomenes III is een van de weinige munten die Sparta ooit liet slaan.
    Munt van de maand II
  • dinsdag 21 november Assassin’s Creed: Origins: Dood en verderf in Ptolemaeïsch Egypte
    Assassin’s Creed, de populaire saga over de strijd tussen autocratische tempeliers en op vrijheid gestelde sluipmoordenaars, behoeft nauwelijks een inleiding. Na eerder al de kruistochten, de Italiaanse renaissance, de Amerikaanse en Franse revoluties en Victoriaans Londen te hebben aangedaan, voert de serie ons nu mee naar Ptolemaeïsch Egypte, waar het allemaal begon voor de 'assassins' uit de titel. Lees hier onze review.
    cover Assassin's Creed: Origins
  • dinsdag 14 november Woord van de maand: historia
    Elke maand bespreekt oudegeschiedenis.be een woord uit de oudheid, bijvoorbeeld uit het Grieks of het Latijn. Het Latijnse leenwoord 'historia' is in de meeste moderne Europese talen hét woord is om het begrip 'geschiedenis' uit te drukken. Ontdek hier de herkomst van dit woord.
    schilderij 'Die Seeschlacht bei Salamis' van Wilhelm Von Kaulbach (1868)
  • vrijdag 3 november De visie van Verreth: ‘Asterix en de race door de laars’
    Onze cultuurkenner Herbert Verreth neust regelmatig rond in de culturele wereld om ons zijn visie te geven op de historiciteit en amusementswaarde van de laatste nieuwe strips, films en andere creatieve uitingen. Lees hier zijn mening over de meest recente Asterix-strip: 'Asterix en de race door de laars'.
    Asterix en de race naar de laars
  • dinsdag 31 oktober “U die voorbijgaat… denk aan ons”: Romeinse grafopschriften onder de loep
    Grafmonumenten in alle vormen en maten, in de meeste gevallen vergezeld van een opschrift met informatie over de overledene, werden opgericht doorheen het hele Romeinse Rijk. Geen betere gelegenheid dan Allerzielen om Romeinse grafopschriften onder de loep te nemen.
    sarcophagus_AM_Agrigento
  • dinsdag 24 oktober Lorem Ipsum of de herkomst van de opvultekst op internet
    Diegenen die onze website bezochten vlak voor de lancering, kwamen op een testpagina terecht die begon met de volgende woorden: Lorem ipsum. Deze tekst, ook gekend als de standaard opvultekst op internet, kent een intrigerende geschiedenis.
    Lorem Ipsum
  • dinsdag 17 oktober Knokken in Knossos: labyrint als bijl of doolhof
    In veel Europese talen vormde het Oudgriekse woord λαβύρινθος de basis van onze moderne woorden voor een type doolhof met slechts één bewandelbaar pad, namelijk een 'labyrint'. Of verwijst het woord eerder naar een Griekse bijl?
    Labyrint_Theseus&Minotauros
  • dinsdag 10 oktober Munt van de maand: goddelijke genealogie
    Elke maand bespreekt onze numismaticus een munt uit de antieke oudheid: deze keer een zilveren denarius van Julius Caesar. Op één van zijn muntreeksen (circa 48-47 voor Christus) liet hij op de voorzijde de godin Venus afbeelden, terwijl op de keerzijde Aeneas staat met zijn vader Anchises op de schouder en het palladium in zijn rechterhand.
    Munt van de maand
  • maandag 9 oktober Welkom op onze blog over Oude Geschiedenis
    Welkom, welkom, welkom! Deze eerste blogpost is onze uitnodiging naar het brede publiek toe, dat wij met veel plezier verwelkomen in onze wereld, die van de Oudheid. De Oudheid is ook vandaag nooit ver weg, van een computergame zoals de nieuwe Assassin’s Creed tot het Latijn van Bart De Wever.
    © Katelijn Vandorpe